Забон неъмати бебаҳои зиндагии башар ва муҳимтарин воситаи баёни фикру андеша, эҳсосу ҳаяҷон ва иртиботи инсон бо ҷаҳони атроф мебошад. Забони миллӣ ойинаи таърих, фарҳанг, ҷаҳони маънавӣ, хираду маърифати ҳар як халқу миллат ба шумор рафта, дар ҳифзи ҳувияти миллӣ ва пайванди наслҳо нақши бузург дорад.
Дар таърихи навини давлатдории тоҷикон 22 июли соли 1989 рӯйдоди муҳим ба вуқуъ пайваст: Қонуни забони Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид ва забони тоҷикӣ мақоми давлатиро соҳиб шуд. Он замон Тоҷикистон дар ҳайати Иттиҳоди Шӯравӣ қарор дошт ва қабули қонуни мазкур дар шароити мавҷуда қадами муҳим дар роҳи эҳёи худшиносии миллӣ ва таҳкими мавқеи забони тоҷикӣ ба шумор мерафт. Ин рӯйдод натиҷаи талошҳои зиёиёну равшанфикрон ва ҷонибдории васеи ҷомеа буд. Қабули қонун барои тақвияти таваҷҷуҳи ҷомеа ба омӯзишу истифодаи забони давлатӣ замина фароҳам овард. Бо ташаббуси шахсиятҳои фарҳангӣ, аз ҷумла сарояндаи маъруф Зафар Нозим, «Бунёди забони тоҷикӣ» таъсис ёфт ва дар муассисаҳои гуногун курсҳои омӯзиши забони тоҷикӣ ташкил карда шуданд. Ин иқдомҳо ба густариши маърифати забонӣ ва баланд гардидани ҳисси масъулияти шаҳрвандон дар назди забони миллӣ мусоидат намуданд.
Дар солҳои душвори ҷанги шаҳрвандӣ низ масъалаи ҳифз ва рушди забони давлатӣ аҳамияти худро аз даст надод. Соли 1994 Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи таҷлил намудани Рӯзи забон қарор қабул кард. Баъдан, 5 октябри соли 2009 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи забони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон» қабул гардид, ки заминаҳои ҳуқуқии истифода ва рушди забони давлатиро мукаммалтар сохт. Бо қабули ин қонун масъалаҳои марбут ба истифодаи забони давлатӣ дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа ва фаъолияти мақомоти давлатӣ дар доираи талаботи замони нав муайян гардиданд.
Имрӯз мардуми ҷаҳон моро бо номи тоҷикон, давлатамонро бо номи Тоҷикистон ва забонамонро бо номи забони тоҷикӣ мешиносанд. Забони мо дар тӯли асрҳо воситаи офариниш ва интиқоли андешаҳои бузурги фалсафӣ, ахлоқӣ, адабӣ ва илмӣ буда, бо осори гаронбаҳои адибону мутафаккирони номдор ғанӣ гардидааст. Ҳикмат, ахлоқи инсонпарварона ва арзишҳои маънавие, ки дар осори ниёгонамон таҷассум ёфтаанд, ба воситаи ин забони пуриқтидор аз насл ба насл гузашта, ба ганҷинаи фарҳанги башарӣ саҳми арзанда гузоштаанд.
Осори устод Рӯдакӣ, Абулқосим Фирдавсӣ, Аттор, Саноӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Мавлоно Ҷалолуддини Балхӣ, Абдураҳмони Ҷомӣ ва садҳо адибу мутафаккири дигар шоҳиди равшани иқтидори баён ва имкониятҳои васеи забони мо мебошанд. Мероси адабии онҳо, ки дар тӯли асрҳо офарида шудааст, то имрӯз барои хонандагон сарчашмаи дониш, маърифат, ахлоқи ҳамида ва худшиносии миллӣ мебошад. Қобилияти дарки ин осор ва пайванди маънавӣ бо андешаҳои ниёгон мояи ифтихори ҳар як вориси ин мероси бузург аст.
Дар шароити ҷаҳонишавӣ, рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ ва густариши робитаҳои байналмилалӣ масъулияти ҳар як шаҳрванд дар назди забони давлатӣ боз ҳам бештар мегардад. Ҳифзи покизагии забон, ғанӣ гардонидани захираи луғавии он, такмили истилоҳоти соҳавӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои истифодаи дурусту самараноки забони тоҷикӣ дар тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа вазифаҳои муҳим ба шумор мераванд. Забон ҳамеша дар ҳоли рушд аст ва ин раванд тақозо мекунад, ки ба меъёрҳои адабӣ, қоидаҳои имло, фарҳанги сухан ва сифати забони матбуот, китобҳои дарсӣ ва маводи таълимӣ таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир карда шавад.
Ҳифзу гиромидошти забони модарӣ аз оила оғоз ёфта, дар муассисаҳои таълимӣ идома меёбад ва дар муҳити иҷтимоӣ такмил меёбад. Омӯзгорон дар ин раванд масъулияти хосса доранд, зеро онҳо тавассути таълиму тарбия дар ташаккули фарҳанги сухан, ҷаҳонбинӣ ва худшиносии насли наврас саҳм мегузоранд. Омӯзиши амиқи забони тоҷикӣ, риояи меъёрҳои он ҳангоми муошират ва навиштор, истифодаи дурусти истилоҳоти илмӣ ва касбӣ бояд ҷузъи муҳими фаъолияти ҳаррӯзаи омӯзгорону донишҷӯён бошад.
Дар Донишкадаи давлатии санъати тасвирӣ ва дизайни Тоҷикистон низ ба омӯзиш, истифода ва ҳифзи забони давлатӣ таваҷҷуҳ зоҳир мегардад. Дар ин муассиса омӯзиши забонҳо ва фанҳои гуманитарӣ барои баланд бардоштани сатҳи маърифат, рушди ҷаҳонбинӣ ва ташаккули фарҳанги сухани донишҷӯён аҳамияти муҳим дорад. Зеро мутахассиси соҳаи санъат ва дизайн дар баробари маҳорати касбӣ бояд тавонад андешаҳои худро равшану саҳеҳ баён кунад, осори эҷодии худро муаррифӣ намояд ва бо забони дурусту фасеҳ бо ҷомеа робита барқарор созад.
Мо, омӯзгорон, вазифадорем, ки бо рафтору гуфтор, фаъолияти таълимӣ ва муносибати масъулона ба забони модарӣ барои шогирдон намуна бошем. Арҷгузорӣ ба забони давлатӣ бояд дар истифодаи дурусти он, эҳтиром ба мероси адабӣ, омӯзиши осори ниёгон ва саҳмгузорӣ дар рушди минбаъдаи забон таҷассум ёбад. Танҳо дар ҳамин сурат метавонем забони ширину пурғановати тоҷикӣ, фарҳанги миллӣ ва асолати маънавии миллатро ҳифз намуда, ба наслҳои оянда ба мерос гузорем.
Фарида САФОЛОВА,
омӯзгори кафедраи забонҳо ва фанҳои гуманитарӣ
